الشيخ محمد عبد العظيم الزرقاني (مترجم: آرمين)
52
مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى)
به بيت العزه در آسمان دنيا نقل اجماع كرده است . « 1 » قول دومى در اين زمينه ابراز شده است . بنابراين قول ، قرآن طى بيست يا بيست و سه و يا بيست و پنج شب قدر و در هر شب قدر به ميزان تقدير خداوند براى هر سال نازل شده ؛ و پس از آن به تدريج در طول سال بر پيامبر ( ص ) نازل گرديد . « 2 » قول سومى نيز مىگويد ابتداى نزول قرآن در شب قدر بوده است و بعد از آن در زمانهاى مختلف به تدريج بر پيامبر نازل شده است . « 3 » ظاهرا صاحب اين قول نزول دفعى قرآن را به بيت العزه در شب قدر نفى مىكند . قول چهارمى نيز نقل شده كه به موجب آن قرآن به طور دفعى از لوح محفوظ نازل شد و نگهبانان آسمانى آن را به تدريج در بيست شب بر جبرئيل مىخواندند و جبرئيل نيز آن را به تدريج در طول بيست سال بر پيامبر نازل كرد . « 4 » اما سه قول اخير به دور از تحقيق به نظر مىرسد و ادلهاى كه در تأييد قول اول ذكر كرديم بطلان آنها را ثابت مىكند . حكمت نزول دفعى قرآن آن چنانكه سيوطى از قول ابو شامه نقل مىكند آن است كه خداوند اراده فرموده به آگاه ساختن ساكنان آسمانهاى هفتگانه از اين كه قرآن آخرين كتاب نازلشده بر آخرين پيامبر و براى شريفترين امتهاست و همچنين با نازل ساختن آن در دو مرحله ، يكبار تماما و بار دوم مترتبا ، خواست تا امر قرآن و كسى را كه قرآن بر وى نازل شده است بزرگ گرداند ، بر خلاف كتابهاى آسمانى پيشين كه فقط به صورت دفعى نازل شدهاند . « 5 » بعضى ديگر گفتهاند كه نزول قرآن به آسمان دنيا به منظور برانگيختن اشتياق پيامبر ( ص ) نسبت به آن بوده است و به قول شاعر :
--> اوست : الجامع لأحكام القرآن و تذكار فى أفضل الاذكار ( الأعلام زركلى ، 5 : 322 ) ( 1 ) . الجامع لأحكام القرآن ، قرطبى ، ج 3 ، 297 ، دار احياء التراث العربى . ( 2 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 ، 16 فى كيفية نزوله : 117 . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . همان . ( 5 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 ، 16 فى كيفية إنزاله : 118 .